layout-wrota-lipiec2014-tlo-turyst

turystyka.

layout-wrota-lipiec2014-przestrzen

mowiaca przegladarka    slabowidzacy   epuap

 

wrotapodkarpackie.pl

layout-wrota-lipiec2014-tlo-wrota-glowna

layout-wrota-lipiec2014-tlo-przedmiot-puste

Zamki i Pałace

 

Województwo podkarpackie obejmujące tereny zamieszkiwane niegdyś przez najbogatsze i najbardziej wpływowe rody Rzeczypospolitej, może poszczycić się wzniesionymi przez nie wspaniałymi zamkami i rezydencjami. Królewskie zamki, pełne przepychu magnackie pałace, staropolskie dwory skryte wśród wiekowych parków, a także majestatyczne ruiny dawnych siedzib – wszystko to można zobaczyć podróżując po malowniczych zakątkach Podkarpackiego. Wędrówkę naszą rozpoczynamy od odwiedzenia dwóch królewskich zamków, średniowiecznych warowni, broniących niegdyś ziemi przemyskiej i sanockiej.

fot. Waldemar SosnowskiZamek w Przemyślu wzniesiony został około 1340 roku przez króla Kazimierza Wielkiego. Niszczony i wielokrotnie przebudowywany zatracił swój gotycki charakter. Dzisiejszy wygląd zamek zawdzięcza starostom przemyskim - Piotrowi Kmicie, który w latach 1514-1553 wzniósł renesansowy zamek oraz Marcinowi Krasickiemu, który w latach 1616-1631 przebudował go, nadając mu charakter nie tylko fortecy, ale i godnej rezydencji. Dziś wspaniale odnowiony jest siedzibą m.in. Towarzystwa Dramatycznego im. Aleksandra Fredry „Fredreum” – jednego z najstarszych w Europie zespołów artystycznych. Na dziedzińcu zamkowym odkryto fundamenty romańskiej rotundy z absydą i pallatium, datowane na panowanie Bolesława Chrobrego.
Drugi z królewskich zamków możemy oglądać w Sanoku. Podobnie jak przemyska warownia, również został wzniesiony przez króla Kazimierza Wielkiego, a w wyniku przeprowadzonej w XVI wieku przebudowy otrzymał renesansowy charakter. Obecnie w odnowionym zamku ma swoją siedzibę Muzeum Historyczne, który szczyci się wspaniałą kolekcją ponad 700 ikon datowanych od XV do XIX w.

Na szlaku naszej wędrówki znajdują także wspaniałe zamki prywatne, pyszne rezydencje magnackie należące do tak znanych rodów jak Czartoryscy, Potoccy, Leszczyńscy czy Lubomirscy.

Baranów Sandomierski – jeden z najpiękniejszych zamków Polski, zwany "małym Wawelem", wzniesiony został pod koniec XVI w. przez wojewodę brzeskiego Andrzeja Leszczyńskiego. Potężna, czworoboczna budowla z narożnymi basztami cylindrycznymi, kryje w swym wnętrzu dziedziniec otoczony renesansowymi krużgankami. Jego projekt przypisuje się mistrzowi włoskiemu Santi Gucciemu, podziwiać tu także można oryginalne sztukaterie wykonane przez innego włoskiego artystę Falconiego. Obecnie zamek zarządzany jest przez Agencję Rozwoju Przemysłu S.A., która przeprowadziła gruntowny remont i przywróciła zamkowi dawną świetność. Oprócz zwiedzania zabytkowych wnętrz można w zamku zorganizować konferencję, sympozjum, a także spędzić niezwykły weekend, uczestnicząc w wystawnych biesiadach. Dodajmy do tego stylowe i eleganckie wnętrza apartamentów gościnnych i wspaniałą, staropolską kuchnię, a otrzymamy produkt turystyczny najwyższej klasy.

fot. Waldemar SosnowskiKrasiczyn – starannie odrestaurowana rezydencja Krasickich i Sapiehów, "perła polskiego renesansu", podobnie jak Baranów Sandomierski należąca do Agencji ARP z Warszawy.  Zamek powstał na przełomie XVI/XVII w. dla wojewody podolskiego Marcina Krasickiego, ulubieńca króla Zygmunta III Wazy. Ma postać potężnego czworoboku, z cylindrycznymi basztami w narożach: Szlachecką (płd.-wsch.), Królewską (płn.-wsch.), Papieską (płn.-zach.) i Boską (płd.-zach.). Z elewacji zachodniej wysunięto ponadto wieżę zwaną Zegarową, do której prowadzi murowany pomost. Północne i wschodnie skrzydło ma charakter mieszkalny, pozostałe stanowią potężne mury parawanowe, zwieńczone wspaniałymi renesansowymi attykami. Szczególnie cenne są bogate malowidła ścienne - sgrafitta, zajmujące łącznie przestrzeń o powierzchni ok. 1 ha. Obok zamku znajdują się oficyna i dawna kordegarda, w których pomieszczono ekspozycję muzealną, ekskluzywny hotel oraz restaurację. O wysokim poziomie świadczonych tu usług świadczy fakt, że w 2000 r. obiekt ten włączono do elitarnego Stowarzyszenia Europejskich Hoteli Zamkowych i Restauracji. Wokół zamku zachował się również przepiękny park z wieloma unikatowymi okazami drzew, sadzonych w XIX stuleciu.fot. Waldemar SosnowskiŁańcut – jedna z najwspanialszych i najlepiej zachowanych rezydencji magnackich w Polsce. Obowiązkowy punkt do zwiedzenia dla wszystkich miłośników historii i starych zamków - obiekt, który ucieszy oko najbardziej wymagającego estety. Łańcucki zamek powstał w latach 1629-41 dla Stanisława Lubomirskiego, wojewody ruskiego i krakowskiego. Potężne mury i bastiony fortecy zdołały oprzeć się nawet wojskom szwedzkim. W połowie XVIII w. dzięki ówczesnej dziedziczce Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej zamek został przekształcony w imponujący zespół pałacowo-parkowy, szczęśliwie zachowany do dzisiaj. Wraz z ręką jej córki Julii Łańcut przeszedł w ręce rodziny Potockich, którzy zgromadzili w zamku wspaniałą kolekcję dzieł sztuki. Podziwiać ją możemy w mieszczącym się w zamku Muzeum Wnętrz Pałacowych. W dawnej powozowni zgromadzono natomiast unikatową na skalę europejską kolekcję powozów i uprzęży konnych. Wokół pałacu zachował się rozległy, przepięknie utrzymany park, pełen rzeźb, fontann i niezliczonych alejek spacerowych ocienionych wiekowymi drzewami.

Państwa uwadze polecamy mniej znane, ale równie piękne rezydencje.

Dubiecko – zespół zamkowy wzniesiony pod koniec XVI w. przez Stadnickich i rozbudowany przez Marcina Krasickiego w 1611 r. Przebudowywany wielokrotnie, ostateczny wygląd zawdzięcza rodzinie Konarskich, którzy około 1900 r. nadali mu charakter neogotyckiego pałacu. Z dawnego zamku do dziś przetrwały jedynie lochy oraz gotyckie portale w piwnicach; widoczne są też ślady XVII-wiecznych obwarowań. Pałac otoczony parkiem, w którym podziwiać można wspaniałe okazy drzew - pomników przyrody; wiek niektórych sięga 300 lat.

Dukla – zespół pałacowo-parkowy Mniszchów z I połowy XVIII w. Powstał na kanwie wcześniejszego, XVI-wiecznego, zamku Jordanów, rozbudowanego wiek później na obronną fortalicję bastionową. Składa się z barokowego, trzykondygnacyjnego pałacu nakrytego mansardowym dachem oraz dwóch oficyn wzniesionych na dawnych bastionach. Otoczony wspaniałym, rozległym parkiem krajobrazowym ze stawami.

Lesko – usytuowany na malowniczym wzgórzu nad Sanem dawny zamek Kmitów z II połowy XVI w. W ciągu wieków kilkakrotnie przebudowywany przez kolejnych właścicieli - Stadnickich i Krasickich, został przekształcony w romantyczny pałac, z zachowanymi elementami dawnej budowli obronnej. Swój obecny wygląd zawdzięcza przebudowie z lat 30-tych XIX w., którą z polecenia ówczesnego właściciela Ksawerego Krasickiego nadzorował Wincenty Pol. Klasycystyczny pałac, poprzedzony kolumnowym portykiem, skrywającym schody wejściowe, posiada w swej bryle okrągłą basztę narożną z XVII w. Obecnie w dawnej siedzibie Kmitów znajduje się hotel, z którego warto skorzystać, zatrzymując się w Lesku, zwłaszcza że wieczorami można tu podobno - jak głosi legenda - spotkać tajemniczą Czarną Damę.

Narol – klasycystyczny pałac hrabiego Feliksa Antoniego Łosia, wzniesiony w 1770 r. na planie podkowy, nawiązujący swoim kształtem do herbu rodowego Łosiów. Trzonem pałacu jest duży, piętrowy budynek, ozdobiony w części centralnej wspaniałym ryzalitem. Wejście do pałacu ograniczają cztery kolumny. Po obu stronach pałacu, stanowiąc ramiona podkowy, biegną równolegle ażurowe kordegardy. Ich zwieńczeniem są kwadratowe oficyny, nakryte mansardowym dachem.  Rezydencję otaczał niegdyś ogród w stylu włoskim, o założeniu geometrycznym. Zdewastowany po II wojnie światowej pałac został uratowany w 1995 r., dzięki  fundacji "Pro Academia Narolense", nawiązującej do istniejącej tu za czasów Feliksa Łosia szkoły artystycznej dla szlachty. Przepięknie odrestaurowany pałac stanie szkoleniowo-naukowym centrum artystycznym, gdzie mają znaleźć swoje miejsce muzycy, historycy sztuki, literaci, teatrolodzy, konserwatorzy zabytków, ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży z krajów Europy Środkowej.

Przecław – wspaniale odrestaurowany neogotycki pałac Reyów. W jego bryle zachowały się fragmenty wcześniejszego, renesansowego dworu obronnego, wzniesionego pod koniec XVI w. przez ówczesnego właściciela Andrzeja Koniecpolskiego. Obecny pałac, w stylu angielskiego neogotyku powstał w połowie XIX w. dla Mieczysława Reya, w prostej linii potomka sławnego poety Mikołaja. Ciekawy architektonicznie zamek udostępniany jest zwiedzającym – odtworzono tu min. salę Mikołaja Reja, dawną salę balową, Salę Muzyczną oraz Salę Herbową. W części pomieszczeń znajduje się natomiast hotel.

Przeworsk – zespół pałacowo-parkowy wzniesiony na początku XIX w. przez Henryka Lubomirskiego na miejscu wcześniejszego dworu. Utrzymany w stylu neogotyku angielskiego, otoczony pięknym parkiem z oranżerią, stanowił niegdyś siedzibę ordynatów przeworskich. Od 1974 r. mieści się w pałacu  Muzeum - Pałac Lubomirskich, w  którym można zwiedzić zabytkowe apartamenty ordynatów.

fot. Waldemar SosnowskiRzeszów – usytuowany w sercu miasta dawny zamek bastionowy Lubomirskich z XVII w., dzieło wybitnego architekta Tylmana z Gameren. Do naszych czasów zachowały się potężne fortyfikacje bastionowe oraz sześciokondygnacyjna wieża nad bramą wjazdową, majestatycznie królująca nad zamkiem i będąca jego najbardziej charakterystycznym elementem. Pozostałą cześć zamku przebudowano w 1906 r. i straciła ona swój barokowy charakter. W odnowionych wnętrzach dawnej fortecy Lubomirskich znajduje się obecnie prokuratura i sąd oraz Muzeum Prawa.

Sieniawa – zespół pałacowo-parkowy z XVIII w., dawna siedziba Sieniawskich. Gruntownie przebudowana przez kolejnych dziedziców – książąt Czartoryskich. Starannie odrestaurowana budowla, nakryta pięknymi mansardowymi dachami mieści w swych stylowych wnętrzach hotel.

fot. Waldemar SosnowskiWymieniając podkarpackie pałace nie sposób nie wspomnieć o XVIII-wiecznej barokowej rezydencji Lubomirskich w Boguchwale, XIX-wiecznych pałacu Załuskich w Iwoniczu czy Wodzickich w Tyczynie. Warto zwiedzić także przebudowany w eklektycznym stylu pałacyk Oborskich w Mielcu, mieszczący Muzeum Regionalne oraz podobną placówkę umieszczoną w pięknie odrestaurowanym pałacu Lubomirskich w Rozwadowie, dzielnicy Stalowej Woli. Zachwyci nas z pewnością potężny, eklektyczny pałac Lubomirskich w Bakończycach (dzielnica Przemyśla), oryginalny pałac genialnego wynalazcy Adama Ostaszewskiego we Wzdowie czy projektowany kobiecą ręką hrabiny Morskiej, niezwykle romantyczny pałac w Zarzeczu. Znajdziemy również wypoczynek w stylowych wnętrzach XIX –wiecznego pałacu Skrzyńskich w Nozdrzcu i neogotyckiego pałacyku w Olszanicy. A to wciąż będzie tylko ułamek tego, co może jeszcze zaoferować Podkarpackie.

Obok wspaniałych, rozległych pałaców podczas naszych wędrówek możemy zobaczyć wiele lepiej lub gorzej zachowanych szlacheckich dworków. Nie sposób je tu wszystkie wymienić – naszej uwadze nie może z pewnością umknąć niezwykle sielski dworek w Żarnowcu, podarowany poetce Marii Konopnickiej. W tym staropolskim, XIX–wiecznym „pańskim domu” poetka spędziła ostatnie lata swojego życia, a zgromadzone pamiątki można podziwiać w stylowych wnętrzach dworu. Coraz częściej dworki stają się własnością prywatną i pieczołowicie odrestaurowane są ozdobą niejednej podkarpackiej miejscowości. Wiele niestety odchodzi w zapomnienie, skrywając wstydliwie swe fragmenty w cieniu pięknych parków.

Wśród dawnych dworów na szczególną uwagę zasługują także unikatowe dwory obronne, o renesansowym rodowodzie. Najlepiej zachowane podziwiać możemy w kilku podkarpackich miejscowościach.

Skrzyszów – gruntownie odrestaurowany XVI-wieczny dwór obronny starosty sandomierskiego Hieronima Mieleckiego. Przez lata pełniący rolę lamusa, w 1915 r. przebudowany w stylu neogotyckim.  Jest to murowana z kamienia i cegły piętrowa budowla, wzniesiona  na planie kwadratu, przykryta charakterystycznym, czterospadowym dachem. Ozdobą jej surowej i niemal ascetycznej bryły, świadczącej o dawnym, obronnym charakterze, są neoromańskie okna i romantyczny wykusz, usytuowane na I piętrze.

Rzemień – jedyna w Podkarpackiem tak wspaniale zachowana wieża obronno-mieszkalna, której rodowód sięga XV-stulecia, wzniesiona prawdopodobnie przez Tarnowskich. W XVI w. średniowieczna, surowa bryła dworu została złagodzona renesansowymi elementami, m.in kamiennymi portalami okien. Kolejnej przebudowy dokonano już w XVII w., kiedy Rzemień dostał się we władanie Lubomirskich. Obecnie budowla jest restaurowana przez prywatnego właściciela.

W zamkowo-pałacowych perygrynacjach warto bliżej przyjrzec się ruinom średniowiecznych zamków. Najbardziej znane, bo rozsławione piórem Aleksandra Fredry, są ruiny zamku w Odrzykoniu koło Krosna. W tym przepięknie usytuowanym na stromej skale zamczysku, dawnej warowni Kamienieckich, miał bowiem miejsce słynny spór o mur graniczny, stanowiący kanwę znakomitej komedii „Zemsta”. Potężny średniowieczny zamek, częściowo zrekonstruowany, składa się z dwóch części – gotyckiego Zamku Wysokiego oraz renesansowego Zamku Niskiego. Ruiny dawnych zamków spotkamy między innymi także na górze Sobień (k. Załuża), gdzie zachowały się fragmenty XIV-wiecznego zamku Kmitów, w Sośnicy i Białobokach, należących w XVII w. do rodu Korniaktów, w Dąbrówce Starzeńskiej oraz Fredropolu, gnieździe rodowym Fredrów z II połowy XVI w.

 





Kalendarz wydarzeń

Czerwiec 2017
P W Ś C Pt S N
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 1 2